كمتر كسی است كه با جدول تناوبی مندلیف در دروس شیمی آشنایی نداشته باشد و حداقل نام این جدول را شنیده و دیده است. این جدول به شیمیدانان تاكنون كمكهای شایانی كرده است زیرا همه عناصر موجود و كشف شده، وزن و نوع خاصشان توسط دانشمند مشهور روسی، دیمیتری ایوانویچ مندلیف طبقهبندی شده است. این دانشمند برجسته توانست با تبحر كافی در شیمی به خواص عناصر مختلف دست یابد و آنها را به همگان معرفی كند.در این مقاله به زندگی پرفراز و نشیب این شیمیدان اشاره میكنیم تا اطلاع كامل در زمینه نحوه زندگی و تلاشهای مستمر او به دست آورید.
كودكی یك یتیم
دیمیتری ایوانویچ در هفت فوریه سال 1834 در شهر توبولسك سیبری در یك خانواده متوسط و پرجمعیت چشم به جهان گشود. او چهاردهمین فرزند خانواده مندلیف به شمار میرود. پدرش ایوان مدیر یكی از مدارس محلی بود و مادرش ماریا در كارگاه شیشهگری كه از پدرش به ارث رسیده بود كار میكرد تا بتواند كمك خرج شوهرش باشد. پدربزرگ ایوانویچ نیز مدیر مسئول اولین روزنامه در سیبری بود. دیمیتری ایوانویچ زندگی خوب و آرامی داشت تا اینكه پدرش را بر اثر یك بیماری قلبی از دست داد و یتیم شد. از آن به بعد اندوه و ناامیدی فضای خانه را پر كرد و ایوانویچ كه پنج سال بیشتر نداشت در غم از دست دادن پدر افسرده شد. مادر بیشتر كار كرد تا هزینه خانواده پرجمعیتش را درآورد. او شبانهروز در كارگاه شیشهگری مشغول ساخت انواع ظروف بلوری بود تا بچههایش در آسایش زندگی كنند و به تحصیل بپردازند.
دیمیتری ایوانویچ به مدرسه توپولسك رفت و استعداد درخشان خود را در زمینه ریاضی و فیزیك به معلمان خود نشان داد. عصرها بعد از اتمام مدرسه به كارگاه نزد مادرش میرفت و او را در شیشهگری كمك میكرد. داییاش بسارگین راهنما و دوست خوبی برای دیمیتری بود. وقتی دیمیتری پا به 14 سالگی گذاشت مادرش به او قول داد كه وی را به سن پترزبورگ برای ادامه تحصیل بفرستد اما بخت با آنان یار نبود و كارگاه شیشهگری آتش گرفت و همه سرمایهشان از دست رفت.
_ _ _
دیمیتری برای یافتن شغلی پردرآمد به سن پترزبورگ رفت و در آنجا به تدریس در یك مدرسه پرداخت. او در سال 1850 توانست بورس تحصیلی بگیرد و وارد دانشگاه سن پترزبورگ شود و به تحصیل در رشته ریاضی، فیزیك و شیمی بپردازد. او خانواده خود را هم به سن پترزبورگ آورد اما متاسفانه مادر و خواهرش به بیماری سل دچار شدند و او را با یك دنیا غم و اندوه تنها گذاشتند.
درخشش در دانشگاه
علیرغم مشكلات و فشار روحی بر دیمیتری، او از درس غافل نشد و با نمرات عالی دروس دانشگاهی را میگذارند.
دیمیتری بر اثر فقر و غم و اندوه بیمار شد تا حدی كه پزشكان تصور كردند او نیز به سل مبتلا شده است. لذا به او توصیه كردند به یك جای خوش آب و هوا برود و كمی استراحت كند. دیمیتری به جزایر كریمه سفر كرد و كمكم سلامت خود را به دست آورد و بعد به سنت پترزبورگ بازگشت. او زیرنظر آ. وسكرسنكا شیمیدان بزرگ روسی به آموختن علوم شیمی پرداخت و در سال 1855 با دریافت یك مدال طلا فارغالتحصیل و به تدریس در دبیرستان مشغول شد و كتاب شیمی آلی را منتشر كرد كه اولین كتاب درسی شیمی آلی روسیه بود. او به فرانسه و آلمان دعوت شد تا در كنفرانسها شركت كند. سپس با ارائه كتابی تحت عنوان اتحاد آب و الكل در زمینه شیمی صنعتی درجه دكتری گرفت و استاد شیمی در دانشگاه سن پترزبورگ شد. او چند كتاب با عنوان شیمی معدنی و اصول شیمی منتشر كرد كه مورد توجه اساتید شیمی قرار گرفت.
در سال 1864 با دختری به نام فزووز لشوا در دانشگاه آشنا شد و ازدواج كرد. ثمره این ازدواج دو فرزند بود یك پسر به نام ولودیا و یك دختر به نام الگا . اما این ازدواج فرجام خوبی نداشت و به طلاق و جدایی منجر شد.
خلق جدول مندلیف
در سال 1869 جدول عجیبی را تنظیم كرد كه عناصر براساس خواص مواد در خانههای عمودی و افقی قرار گرفته شده بود.
به این ترتیب این جدول از سبكترین عنصر یعنی هیدروژن آغاز و به سنگینترین آنها یعنی اورانیوم خاتمه پیدا میكرد. دیمیتری عاشق خواهر دوستش پوپوف شد لذا با او ازدواج كرد كه ثمره این ازدواج چهار فرزند بود. دیمیتری برای خلق عجیب و غریبش مورد تمسخر اعضای انجمن شیمیدانان روسیه قرار گرفت، ولی فقط لوتادمیر دانشمند بزرگ شیمی بود كه او را تشویق به ادامه كارش میكرد.در سالهای بعد دانشمندان فرانسوی و نروژی عناصر گالیم و اسكاندیم و ژرمانیم را كشف كردند كه مندلیف این عناصر را هم در جدولش قرار داد.
مهاجرت
دیمیتری مردی آزادیخواه و خستگیناپذیر و علاقهمند به مسائل اجتماعی بود لذا مورد انتقاد از سوی دولت تزار قرار گرفت. وقتی حكومت تزار او را سد راه خود دیدند وی را به كشورهای خارجی فرستادند تا از روسیه دور باشد.مندلیف به پاریس رفت و در آزمایشگاه ورتس شیمیدان فرانسوی مشغول به كار شد. مدتی را هم به همكاری با بونزن شیمیدان و فیزیكدان آلمانی پرداخت. سپس به آمریكا سفر كرد و از چاههای نفتی پنسیلوانیا بازدید به عمل آورد.مندلیف هنگام كسوف سال 1906 به فرانسه رفت و برای تحقیق فضایی با بالون به هوا پرواز كرد.
او در همان سال در لیست نامزدهای جایزه نوبل قرار گرفت ولی به دلیل اینكه (مواسان) شیمیدان فرانسوی یك رای بیش از او آورد این جایزه به مندلیف نرسید. مندلیف یكی از چهرهها و شخصیتهای دوست داشتنی نزد مردم روسیه بود. لذا به هنگام جنگ روس و ژاپن آنان از مندلیف خواستند كه به كشورش بازگردد و قوت قلب مردم كشورش باشد.
از اینرو سالهای آخر زندگی مندلیف در غم و نگرانی جنگ و خونریزی گذشت.
مندلیف به كتابهای علمی تخیلی ژول ورن علاقه زیادی داشت و در اوقات فراغت به مطالعه این كتب میپرداخت. در سال 1907 هنگام مطالعه یكی از كتابهای ژولورن بود كه به آنفلوآنزا دچار شد. بسیاری از پزشكان سن پترزبورگ برای معالجه او تلاش زیادی كردند اما او بر اثر تب و عفونت گلو و سینه دوام نیاورد و در سن 73 سالگی چشم از جهان فرو بست.از آن زمان به بعد همه خانههای جدول وی پر شد و آخرین خانه خالی در سال 1938 با كشف اكتینیم در پاریس پر شد و به این ترتیب جدول عجیب و غریب این شیمیدان پركار به بار نشست. در سال 1955 عنصر شماره 101 این جدول نیز كشف شد و به افتخار وی مندلیفیم نامگذاری شد.
تبلیغات 
