اعتیاد در مراحل نسبتا پیشرفته خود سبب می گردد تا فرد معتاد انسانی بی هدف و بدون برنامه شده ساعت های خواب و بیداریش نامنظم شود اینكه چه بخورد چه بپوشد دیگر برایش مهم نیست این موضوع كه چه كار انجام دهد و كجا برود اهمیتش را ازدست می دهد لذا لازم است فرد ترك كرده با كمك خودش برنامه ریزی وهدفش را تعیین كند زیرا نداشتن برنامه مشخص موجب سرگردانی فكری فرد شده و این خود عاملی جهت عوداعتیاداست فردی كه اعتیاد را ترك كرده باید برنامه روزانه اش را مشخص باشد مثلا در اوایل جهت تقویت جسم و یا پرورش عضلات و اندام ها برنامه ریزی كند در ورزش های صبحگاهی شركت كرده و راهپیمائی ساده و یادویدن ملایم داشته باشد و یكی از راههای اساس جهت مبارزه با كسالت بی حوصلگی در معتادان ورزش كردن وفعالیتهای بدنی هدف دار و یا پرداختن به كار و تفریحات سالم است پس باید فعالیت های بدنی را هدف دار نمود و مرتبا تغییرات جسمانی كه در حقیقت نشان دهنده بهبودی بیشتر است كنترل نمود فرد ترك كرده باید روز به روزشاداب تر و سر حال تر گردد پرداختن به كار تفریح در مناطق ییلاقی و خوش آب وهوا همچنین قدم زدن درپارك ها فضای سبز و باغ ها رفتن به سینماها و نمایشگاها باز دید ازبستگان و دوستان سبب می گردد فرد معتاد ترك كرده مجددا با افراد جامعه و فعالیتها و تفریحات موجود در آن آشتی كرده و در كنار دیگران بودن به او كمك می كند تا بتواند دوره درمان را بهتر طی نموده و رفته رفته به زندگی عادی برگردد و فرد قادر خواهد بود زندگی وكارها را بدون مصرف مواد مخدر انجام دهد و این اولین احساس مثبت در بیماراست كه باعث تداوم و استمراربهبودی در وی خواهد شد. 

 مراحل تدوین یك برنامه پیشگیری از اعتیاد عبارتند از :

1- سنجش نیازها  (Needs assessment)

2- تعیین اهداف كلی پیشگیری (Development of goals)

3- تعیین اهداف عینی (Development of resources)

4- شناسائی منابع مورد نیاز (Identification of resources)

5- شناسائی منابع مالی موجود (Identification of existing funding resources)

6- مشخص نمودن وظایف مدیریت و راهبری (Assignment of leadership tasks)

7- اقدام (Implementation)

8 -ارزیابی (Evaluation)

9- بازبینی برنامه (program revision)

سوء‌مصرف مواد، دربعضی از شاغلین و برخی از مكان‌های اشتغال شایع تر است، به همین دلیل،‌بازدهی كار و سلامت كاركنان در معرض خطر قرار می‌گیرد. مكان‌هائی كه كاركنان آن را جوانان تشكیل می‌دهند( سرباز خانه‌ها، كارخانه‌ها، دانشگاهها و واحدهای حمل ونقل) و فرایند كار با استرس بیشتری همراه است، مكان‌های مخاطره آمیزی هستند كه به توجه بیشتری نیاز داشته و در اولویت قرار دارند. استراتژی‌های پیشگیری از طریق محل كار عبارتند از :

الف ـ آگاه سازی مدیران،مسئولان و كارفرمایان

 ب ـ ایجاد امكانات مشاوره و درمان

 پ ـ وضع واجرای قوانین مربوط به سوء مصرف، حمل یا فروش مواد

 ت ـ آموزش و تقویت بهداشت عمومی‌

رسانه‌ها در شكل دادن و تقویت هنجارهای اجتماعی بسیار اهمیت دارند. از این میان،‌رادیو و تلویزیون نفوذ بیشتری دارند ولی نقش روزنامه‌ها و مجلات، پوسترها و آگهی‌های تبلیغاتی را در ایجاد نگرش‌ها و ارزش‌ها نباید نادیده گرفت. برنامه‌های پیشگیری كه از ساختار رسانه‌ها استفاده می‌كنند، هنگامی موفقیت بیشتری خواهند داشت كه با استراتژی‌های دیگر همراه شوند، زیرا مطالعاتی كه بر تاثیر رسانه‌ها شده، نشان داده اند كه اگرچه رسانه‌ها موجب افزایش آگاهی جمعیت هدف می‌شوند، اما به تنهائی نمی‌توانند تغییر محسوسی در رفتار آنان ایجاد نمایند.
روش‌هائی كه در رسانه‌های مد نظر قرار می‌گیرند عبارتند از:  

الف ـ ارتباط با نویسندگان و كارگردانان

 ب  ـ استفاده از چهره‌های محبوب در رسانه‌ها

 پ  ـ استفاده از معتادان آسیب دیده در رسانه‌ها  

 ت  ـ ‌استفاده از سایر روش‌های مكمل مانند جلسات بحث، نقد و تبادل نظر درمورد محتوای فیلم‌های نمایش داده شده و...

ساختار مدرسه دربرنامه‌های وسیع پیشگیری سهم به سزائی دارد. هزینة ملاحظاتی كه از طریق مدرسه صورت می‌گیرند نسبتاً كمتر است. همراهی مدرسه در برنامه‌های جامع اجتماعی موجب می‌شود تا پیام‌ها، ارزش‌ها و نگرش‌های واحدی به نوجوانان منتقل شود. هنگامی كه از ساختار مدرسه درعملیات پیشگیری استفاده می‌شود، نمی‌توان تنها افرادی را كه بیشتر درمعرض خطر هستند (‌مانند كسانی كه دارای صفات شخصیتی مستعد كننده می‌باشند) تحت پوشش قرار داد، زیرا این خطر وجود دارد كه به آنان مارك «داشتن پتانسیل اعتیاد» زده شده و این پیام به فرد داده شود كه «در آینده معتاد خواهی شد.»

الف ـ دخالت دادن والدین به روش‌های زیر:  

 ـ برگزاری جلساتی برای آگاه كردن والدین از خطر مواد و دادن آموزش‌های لازم

 ـ دادن جزوه‌ها یابروشورهای آموزشی به والدین   

 ـ ترغیب والدین به شركت در تشكیلات والدین از طریق انجمن اولیاء و مربیان برای ایفای نقش‌های فعال تر

ب ـ برگزاری دوره‌های آموزشی یا روش‌های تغییر نگرش دانش آموزان

پ ـ وضع مقررات واضح دررابطه با مواد

ت ـ ‌ایجاد امكانات مشاوره ودرمان

ث ـ آگاه سازی معلمان

ج ـ اصلاح روش تدریس و برخورد بادانش آموزان

چ ـ آموزش مهارتهای ارجاع دادن

ح ـ استفاده از معلمان برای آموزش اطلاعات